BIOPHILIC DESIGN: XU HƯỚNG THIẾT KẾ ĐƯA THIÊN NHIÊN VÀO KHÔNG GIAN SỐNG

Biophilic Design là gì?

Biophilic Design là cách tiếp cận thiết kế nhằm tăng cường sự kết nối giữa con người và thiên nhiên trong môi trường sống và làm việc.

Khái niệm này không đơn giản có nghĩa là “đưa cây xanh vào nhà”. Một không gian Biophilic có thể tạo kết nối với tự nhiên thông qua nhiều yếu tố khác nhau: từ ánh sáng tự nhiên, thông gió, mặt nước, sân vườn cho đến màu sắc, vật liệu, hình khối và những trải nghiệm giác quan gợi nhắc đến thế giới tự nhiên.

Mục tiêu của Biophilic Design là tạo ra môi trường nơi con người có thể nhìn thấy, cảm nhận và tương tác với các yếu tố tự nhiên trong cuộc sống hàng ngày. Vì vậy, Biophilic Design nên được hiểu nhiều hơn như một tư duy thiết kế, thay vì chỉ là một phong cách thẩm mỹ.

Vì sao Biophilic Design ngày càng được quan tâm?

Sự phát triển nhanh của đô thị khiến không gian sống ngày càng bị giới hạn bởi bê tông, kính và các công trình xây dựng. Trong khi đó, con người vẫn có nhu cầu tự nhiên về ánh sáng, không khí, cây xanh và sự tiếp xúc với môi trường bên ngoài.

Biophilic Design tìm cách giải quyết khoảng cách này bằng cách đưa thiên nhiên trở lại gần hơn với đời sống.

Một không gian được thiết kế theo hướng Biophilic có thể tạo ra cảm giác thoáng đãng, thư giãn và gần gũi, đồng thời mang đến trải nghiệm đa dạng hơn thông qua sự thay đổi của ánh sáng, bóng đổ, cây cối, gió, nước và vật liệu.

Đây cũng là lý do Biophilic Design ngày càng xuất hiện trong nhiều loại hình công trình, từ nhà ở, căn hộ, văn phòng đến khách sạn, khu nghỉ dưỡng và các công trình công cộng.

Những đặc điểm nổi bật của Biophilic Design

Kết nối trực tiếp với thiên nhiên

Đây là một trong những biểu hiện dễ nhận thấy nhất của thiết kế Biophilic. Cây xanh, mặt nước, sân vườn, tiểu cảnh hay những khoảng mở được đưa trực tiếp vào không gian để con người có thể nhìn thấy và tương tác với tự nhiên.

Trong nhà ở, sự kết nối này có thể được tạo ra thông qua một khu vườn nhỏ, sân trong, ban công nhiều cây xanh hoặc khoảng xanh nằm giữa các khu vực chức năng. Ở quy mô kiến trúc lớn hơn, công trình có thể tổ chức các khu vườn, hồ nước hoặc cảnh quan xung quanh để tạo mối liên hệ liên tục giữa con người và môi trường tự nhiên. Điểm quan trọng không nằm ở số lượng cây xanh, mà là cách thiên nhiên được tích hợp vào trải nghiệm không gian.

Tận dụng ánh sáng và không khí tự nhiên

Ánh sáng tự nhiên là một thành phần quan trọng trong Biophilic Design. Cửa sổ lớn, giếng trời, khoảng thông tầng hay những khoảng mở giúp ánh sáng tự nhiên đi sâu hơn vào công trình. Khi đó, không gian có thể thay đổi theo thời gian trong ngày, tạo ra sự chuyển động tự nhiên của ánh sáng và bóng đổ.

Bên cạnh ánh sáng, thông gió tự nhiên cũng đóng vai trò quan trọng. Việc tổ chức cửa mở, khoảng thông tầng và các hướng lưu thông không khí hợp lý có thể giúp không gian kết nối tốt hơn với môi trường bên ngoài. Thay vì tạo ra một không gian hoàn toàn tách biệt với tự nhiên, kiến trúc cho phép con người cảm nhận được sự thay đổi của nắng, gió, nhiệt độ và thời gian.

Sử dụng màu sắc và vật liệu gợi cảm giác tự nhiên

Biophilic Design không nhất thiết phải có cây xanh ở mọi nơi. Sự kết nối với thiên nhiên còn có thể được tạo ra thông qua màu sắc, vật liệu, họa tiết và bề mặt. Những gam màu lấy cảm hứng từ tự nhiên như xanh lá, nâu đất, be, màu cát, xám đá hay các sắc độ gỗ thường được sử dụng để tạo cảm giác gần gũi.

Về vật liệu, gỗ, đá, gạch, tre, mây hoặc những vật liệu có bề mặt và hoa văn tự nhiên có thể giúp không gian trở nên mềm mại và giàu cảm xúc hơn. Đặc biệt, những vật liệu có vân, kết cấu hoặc bề mặt tự nhiên có thể tạo ra trải nghiệm thị giác và xúc giác ngay cả khi không có yếu tố thiên nhiên trực tiếp.

Tạo sự chuyển tiếp giữa trong và ngoài

Một đặc điểm quan trọng khác của Biophilic Design là làm mờ ranh giới giữa không gian bên trong và môi trường bên ngoài. Thay vì đóng kín công trình, thiết kế có thể tạo ra những vùng chuyển tiếp như: Hiên nhà, ban công, sân trong, logia, khoảng thông tầng, và khu vực bán ngoài trời. Những không gian này tạo nên một vùng đệm giữa nội thất và thiên nhiên, giúp con người có nhiều cách hơn để tiếp xúc với môi trường bên ngoài.

Đưa hình khối và họa tiết của tự nhiên vào thiết kế

Thiên nhiên hiếm khi được tạo thành từ những đường thẳng hoàn toàn đều đặn. Vì vậy, Biophilic Design đôi khi sử dụng những hình thức gợi liên tưởng đến tự nhiên như đường cong, hình dạng hữu cơ, mô phỏng lá cây, dòng nước, địa hình hoặc cấu trúc tự nhiên. Những hình thức này có thể xuất hiện trong kiến trúc, nội thất, đồ trang trí hoặc trên bề mặt vật liệu.

Tuy nhiên, yếu tố tự nhiên không nhất thiết phải được mô phỏng một cách trực tiếp. Chỉ một đường cong nhẹ, một bề mặt có kết cấu tự nhiên hay sự thay đổi về ánh sáng cũng có thể tạo ra cảm giác mềm mại và gần gũi hơn.

Gạch ốp lát trong thiết kế Biophilic

Trong không gian Biophilic, gạch ốp lát có thể đóng vai trò kết nối giữa kiến trúc và thiên nhiên thông qua màu sắc, bề mặt và hiệu ứng vật liệu.

Những dòng gạch lấy cảm hứng từ đá tự nhiên, gỗ, đất hoặc các bề mặt khoáng vật có thể giúp tạo nên cảm giác gần gũi với môi trường tự nhiên mà vẫn đảm bảo tính đồng bộ và hiện đại cho công trình.

Khi lựa chọn gạch cho không gian Biophilic, có thể cân nhắc về:

Màu sắc tự nhiên:
Các gam màu đất, be, nâu, xám đá hoặc những sắc độ xanh dịu có thể giúp tổng thể hài hòa hơn với cây xanh và cảnh quan.

Bề mặt có chiều sâu:
Bề mặt mô phỏng đá, gỗ hoặc vật liệu tự nhiên giúp tăng trải nghiệm thị giác và tạo cảm giác chân thực hơn.

Sự liên tục giữa trong và ngoài:
Sử dụng vật liệu có tính liên kết giữa khu vực nội thất và ngoại thất có thể giúp ranh giới giữa hai không gian trở nên mềm mại hơn.

Sự hài hòa với ánh sáng:
Bề mặt gạch tương tác với ánh sáng tự nhiên có thể tạo ra những thay đổi về sắc độ và bóng đổ trong suốt ngày, góp phần tăng chiều sâu cho không gian.

Điều quan trọng là gạch không nhất thiết phải trở thành điểm nhấn nổi bật. Trong Biophilic Design, vật liệu có thể đóng vai trò nền tảng để cây xanh, ánh sáng và cảnh quan trở thành những yếu tố nổi bật của không gian.

Làm thế nào để ứng dụng Biophilic Design vào không gian sống?

Không cần phải xây dựng một khu vườn lớn hay thay đổi hoàn toàn kiến trúc để đưa tinh thần Biophilic vào ngôi nhà. Gia chủ có thể bắt đầu với những điều đơn giản như:

Tăng cường ánh sáng tự nhiên

Tận dụng cửa sổ, ban công, giếng trời hoặc các khoảng mở để đưa ánh sáng tự nhiên vào sâu hơn trong không gian.

Đưa cây xanh vào những vị trí phù hợp

Thay vì đặt cây một cách ngẫu nhiên, có thể bố trí cây xanh tại những khu vực thường xuyên sử dụng hoặc nơi có điều kiện ánh sáng phù hợp.

Sử dụng vật liệu lấy cảm hứng từ thiên nhiên

Gỗ, đá, gạch có hiệu ứng tự nhiên và các vật liệu có bề mặt giàu kết cấu có thể giúp không gian trở nên gần gũi hơn.

Giữ thiết kế cân bằng

Biophilic Design không đồng nghĩa với việc càng nhiều cây càng tốt. Quá nhiều yếu tố cũng có thể khiến không gian trở nên rối mắt. Điều quan trọng là tạo ra sự cân bằng giữa kiến trúc, cây xanh, ánh sáng, vật liệu và khoảng trống. Biophilic Design không chỉ là “đưa cây xanh vào nhà” mà điểm khác biệt quan trọng nằm ở việc nó không xem thiên nhiên như một yếu tố trang trí được thêm vào sau cùng. Thay vào đó, thiên nhiên được cân nhắc ngay từ quá trình tổ chức không gian: hướng nắng, hướng gió, tầm nhìn, cảnh quan, vật liệu, ánh sáng và sự chuyển tiếp giữa các khu vực.

Một chậu cây đặt trong phòng có thể làm không gian xanh hơn. Nhưng một ô cửa mở ra khu vườn, một giếng trời đưa ánh sáng xuống, một khoảng sân trong tạo thông gió hay một hệ vật liệu gợi cảm giác đá và gỗ có thể tạo ra một trải nghiệm sâu sắc hơn về sự kết nối với tự nhiên. Đó chính là tinh thần cốt lõi của Biophilic Design.

Biophilic Design vì thế không chỉ là một xu hướng thẩm mỹ. Đó là một tư duy về cách con người sống cùng không gian, nơi kiến trúc và thiên nhiên không tồn tại như hai thế giới tách biệt mà có thể cùng hiện diện, tương tác và bổ trợ cho nhau.